I.M. Mεγίστης Λαύρας

Η Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας είναι κτισµένη στη νοτιοανατολική πλευρά της χερσονήσου στην τοποθεσία Μελανά, περιοχή όπου διασώζονται σπαράγµατα µνηµείων που µας πάνε πίσω σε προχριστιανικά χρόνια.

Η Λαύρα κατέχει την πρώτη θέση στην ιστορία και ιεραρχία των µονών του Άθω, και ιδρυτής της είναι η σεβασµιώτερη µορφή µεταξύ των Αγιορειτών, ο άγιος Αθανάσιος ο Αθωνίτης. Είναι το πρόσωπο που εισάγει στον µέχρι τότε σπηλαιώδη και ερηµιτικό µοναχισµό τον µετέπειτα επικρατήσαντα τρόπο µοναχικής ζωής, τον κοινοβιακό.

Με άδεια του αυτοκράτορα Ρωµανού του Β΄ ο Αθανάσιος ξεκινά τα έργα. Σύντοµα, αυτοκράτορας ανακηρύσσεται ο φίλος του αγίου Νικηφόρος Φωκάς, ο οποίος και του συµπαραστέκεται ποικιλοτρόπως. Αρχικά ανεγείρεται το Καθολικό και πολύ σύντοµα πολλοί, αλλόγλωσσοι και αλλόφυλοι, επιφανείς και άσηµοι, έρχονται να µονάσουν υπό την καθοδήγηση του αγίου. Την πολιτική υποστήριξης του Φωκά προς τον Αθανάσιο συνεχίζουν και οι διάδοχοί του Τσιµισκής και Βασίλειο Β΄ ο Βουλγαροκτόνος, παρά τις αντιδράσεις και κατηγορίες που κάποιοι έσπευσαν να κοµίσουν κατά του αγίου Αθανασίου. Μετά τον θάνατο του αγίου την επιτροπία της Λαύρας αναλαµβάνουν κατ’ εντολή του ο ιδρυτής της Μονής των Ιβήρων άγιος Ιωάννης και ο πατρίκιος Νικηφόρος ο Ουρανός. Η µονή βρίσκεται από καιρό σε περίοδο ακµής και σταδιακά αποκτά πολλά αφιερώµατα: εκτός από το σολέµνιο (ετήσια επιχορήγηση χρυσών νοµισµάτων) που καθιερώθηκε από τον Φωκά και τον Τσιµισκή, ο Βασίλειος ο Β΄ προσέφερε στη µονή ένα νησί (κοντά στη Σκιάθο). Σταδιακά, κτήµατα της Λαύρας γίνονται η µονή Γοµάτου, Μονοξυλίτου, Αµαλφινών, Κάλυκα, το Ξηρόκαστρον, ο όρµος Πλατύς. Τις κτήσεις αυτές επικυρώνουν µε αυτοκρατορικά χρυσόβουλλα ο Ανδρόνικος ο Β΄ και ο δεσπότης Δηµήτριος Παλαιολόγος (1429).

Ο κράλης των Σέρβων Στέφανος Δουσάν, όπως και άλλοι µεταγενέστεροι σλαύοι ηγεµόνες, φέρεται µε γενναιοδωρία προς τη Λαύρα. Η µονή µέχρι και τον 14ο αιώνα παρέµεινε κοινόβιο, αλλά οι πειρατικές επιδροµές προκάλεσαν την αποδιοργάνωσή της, ενώ σοβαρές ζηµιές επέφεραν διάφοροι σεισµοί που έπληξαν την Λαύρα, όπως αυτός του 1585. Στη σταδιακή παρακµή της µονής συνέτεινε το βάρος της φορολογίας των µοναστηριών στα χρόνια της τουρκοκρατίας, που σχεδόν συνολικά το σήκωσαν η Λαύρα µαζί µε τις µονές Βατοπεδίου και Ιβήρων.

Η µετάβαση κατά τον 14ον αιώνα στην ιδιορρυθµία, οδήγησε τη µονή στη χρήση ενός ιδιαίτερου τυπικού, όµοιο µε αυτό των Λαυρών της Παλαιστίνης. Το 1574 µε την επέµβαση του πατριάρχη Αλεξανδρείας Σιλβέστρου, η µονή επιστρέφει στο κοινοβιακό σύστηµα, για να επιστρέψει στην ιδιορρυθµία το 1670.

Ο ναός, αν και αρχικά ήταν αφιερωµένος στον Ευαγγελισµό της Θεοτόκου, µε την κοίµηση του αγίου Αθανασίου τιµάται και πανηγυρίζει στη µνήµη του. Η αρχική του κατασκευή ανάγεται στο 963, όµως στην οικοδοµική του ιστορία έχει περάσει αρκετές φάσεις, όπως και η πλειονότητα των αθωνικών Καθολικών. Οι αγιογραφίες του Καθολικού ανήκουν στον Θεοφάνη τον Κρήτα, ενώ της τράπεζας πιθανώς σε κάποιο µαθητή του. Έξω από το Καθολικό βρίσκεται η φιάλη του αγιασµού που είναι η µεγαλύτερη του Αγίου Όρους. Η µονή διαθέτει 17 παρεκκλήσια και 19 εξωκκλήσια.

Από τους πολλούς και ανεκτίµητους θυσαυρούς της µονής σηµαντικότεροι είναι η εικόνα της Παναγίας της Κουκουζέλισσας, πατριαρχικοί και αυτοκρατορικοί σάκκοι και άγια λείψανα. Η βιβλιοθήκη της Λαύρας έχει περίπου 2,116 χειρόγραφα, 20,000 έντυπα βιβλία και περίπου 100 ξενόγλωσσα χειρόγραφα. Σ’ αυτήν ανήκουν οι τρεις γνωστές σκήτες του Τιµίου Προδρόµου, της Αγίας Άννης και των Καυσοκαλυβίων, τα καλυβικά αθροίσµατα της Μικράς Αγίας Άννης, τα Κατουνάκια, τα Καρούλια, η Κερασιά, κ.α., τα ονοµαστά Κελλιά Μυλοπόταµος, Άγιος Νείλος, και τα ασκηταριά των αγίων Πέτρου, Αθανασίου και Νείλου. Στη µονή επίσης ανήκουν τα ιστορικά Κελλιά της Προβάτας και των Καρυών.

Το 1963 η Λαύρα και µαζί µ’ αυτήν όλο το Άγιον Όρος γιόρτασε την Χιλιετηρίδα της. Το 1980 η Μεγίστη Λαύρα επέστρεψε στο κοινοβιακό σύστηµα. Σήµερα αριθµεί περί τους 50 µοναστηριακούς αδελφούς και τους 300 εξαρτηµατικούς.

Σκήτη Αγίας Τριάδας

 

H σκήτη Καυσοκαλύβια ανήκει στην ιερά μονή Μεγίστης Λαύρας. Βρίσκεται σε απότομη, βραχώδη τοποθεσία κοντά στη ακτή. Ιδρύθηκε τον 18ο αιώνα από τον μοναχό Ακάκιο. Απόκτησε το όνομά του από τον μοναχό Μάξιμο, ο οποίος έζησε εδώ κατά τη διάρκεια του 14ου αιώνα. Ο Μάξιμος κάθε φορά που έχτιζε μια καλύβα, έβλεπε άλλους να προετοιμάζονται να ζήσουν κοντά σ’ αυτόν, την έκαιγε και έφευγε. Αυτή η σκήτη ήταν ο οίκος του οικουμενικού πατριάρχη Ιωακείμ του τρίτου κατά τη διάρκεια του εξορίας του. Είναι μια ελληνική ιδιόρρυθμη σκήτη που αποτελείται από σαράντα καλύβες. Κατοικείται από 35 μοναχούς που ασχολούνται με αγιογραφία, την ξυλογλυπτική, τη μικροσκοπική τέχνη και την παραγωγή θυμιάματος. Το Κυριακόν αφιερώνεται στη Αγία Τριάδα, χτίστηκε το 1745 και τοιχογραφήθηκε τον ίδιο χρόνο. Ο νάρθηκας του προστέθηκε το 1804 και τοιχογραφήθηκε το 1820. Στη βιβλιοθήκη της σκήτης φυλάσσονται πολλά τυπωμένα βιβλία, εικόνες, σταυροί, άμφια και λείψανα των Αγίων.

Σκήτη Τιμ. Προδρόμου (Λαυρεωτική)

Η ρουμάνικη σκήτη του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή ανήκει στην ιερά μονή Μεγίστης Λαύρας. Βρίσκεται μεταξύ των Καυσοκαλυβιών και της Μεγίστης Λαύρας, σε έναν βραχώδη και χαμηλό λόφο. Μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα ήταν ένα ελληνικό Κελί. Το 1857 πουλήθηκε στους δύο ρουμανικούς μοναχούς, Νεκτάριο και Niphon. Μετά από αυτό αναγνωρίστηκε ως σκήτη. Κατοικείται από 25 μοναχούς ρουμανικής καταγωγής και ακολουθεί την κοινόβια αρχή της μοναστικής ζωής. Η σκήτη ακολουθεί το αρχιτεκτονικό ύφος των μοναστηριών του Άθους, δηλ. τα κτήριά του διαμορφώνουν ένα ορθογώνιο που περιβάλλει μια αυλη. Στο κέντρο της αυλής υπάρχει το καθολικό (κεντρική εκκλησία, το οποίο αφιερώθηκε στη βάπτιση του Χριστού. Το Κυριακόν χτίστηκε το 1866 και αφιερώθηκε στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Μέσα σ’ αυτήν την εκκλησία βρίσκεται η θαυμαστή εικόνα της Παναγίας που σύμφωνα με το μύθο δεν έγινε από χέρι ανθρώπου. Κάνεις μπορεί επίσης να βρεί εδώ τα λείψανα πολλών Αγίων. Στη βιβλιοθήκη του υπάρχουν 130 χειρόγραφα και 5000 τυπωμένα βιβλία, τα περισσότερα από αυτά στη ρουμανική γλώσσα.

Σκήτη Τιμ. Προδρόμου (Ιβήρων)

Η ελληνική σκήτη του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή ανήκει στην ιερή μονή Ιβήρων, είναι μια ώρα περπάτημα από το μοναστήρι στη δύση. Η σκήτη ιδρύθηκε το 1730 από έλληνες μοναχούς. Είναι μια ελληνική ιδιόρρυθμη σκήτη που αποτελείται από οκτώ καλύβες. Όλες εκτός από μια, που κατοικείται από έξι μοναχούς που ασχολούνται με την παραγωγή του θυμιάματος, είναι ερείπια. Το Κυριακόν χτίστηκε το 1779, τοιχογραφήθηκε το 1799 και είναι αφιερωμένο στον του Ιωάννη του Βαπτιστή. Η σκήτη έχει επίσης ένα σπίτι για τους φιλοξενούμενους και μια τραπεζαρία.